Skuteczne kierowanie grupą – jakąkolwiek,  wymaga znajomości reguł, zasad, praw, które rządzą zachowaniami pojedynczych osób i ich zbiorowości (grupy).

W grupie trekkingowej – turystycznej jest to szczególnie ważne, gdyż grupa taka przebywa często w warunkach niestandardowych (konieczność podporządkowania się,  duży wysiłek fizyczny i psychiczny, oderwanie od domu i znanego sobie środowiska, nieprzewidywalne zdarzenia, czynniki atmosferyczne, sytuacje niebezpieczne, inna niż na co dzień dieta, częściowa frustracja potrzeb…itp.).

Uczestnicy podlegają niecodziennej stymulacji, znajdują się ciągle w warunkach sprzyjających pojawianiu się reakcji stresowych o różnych konotacjach ( eustres i dysstres).

Przed liderem grupy stoi zadanie skutecznego kierowania, zachowania kontroli i wpływu na całość grupy i poszczególnych jej członków oraz samego siebie.

Kierowanie, kontrola i wpływ dotyczy oczywiście obszarów ważnych z punktu widzenia celów, jakie grupa ma zrealizować.

Poniżej przedstawiam elementy wiedzy, która powinna być użyteczna dla wszystkich, którzy takie grupy organizują bądź wystepują w roli lidera grupy.

Rodzaje grup

Grupa to pewien zbiór osób, który łączy jakiś rodzaj relacji, które współdziałają w określonym miejscu i czasie, to również osoby, które bezpośrednio na siebie oddziałują.

Grupa może być mała ( kilka, kilkanaście, kilkadziesiąt osób) lub duża.

W małej grupie możliwe są bezpośrednie relacje pomiędzy jej członkami.

W dużej grupie takie bezpośrednie relacje pomiędzy wszystkimi członkami nie są możliwe (np. grupa zawodowa lub narodowościowa)

Może być formalna – np. organizacje, posiadające ściśle określoną strukturę, normy, przepisy (np. związki zawodowe) lub nieformalna – np. przyjaciele, grupy powstające spontanicznie, zasady działania nie są ściśle sformalizowane i wynikają z wzajemnych interakcji.

Grupa turystyczna to grupa mała, społecznie ograniczona, anonimowa, niepowtarzalna….krótkotrwała…

Struktura grupy

Każda grupa, zarówno formalna jak i nieformalna,  jest częścią pewnej całości, np. uczestnicy trekkingu są częścią wielkiej grupy osób, zainteresowanej górami, lub np. grupa Polaków na trekkingu…

Grupa ma jawną, definiowalną strukturę oraz to, co niewidzialne i jednocześnie najważniejsze jeżeli chodzi o kontakt i kierowanie grupą – koloryt emocjonalny.

1. To, co widzialne w grupie:

– wiek uczestników

– płeć uczestników

– oficjalne role: lider grupy, zastępca lidera,

– oficjalny cel

– oficjalny program, który grupa realizuje

– z góry ustalone normy i zasady funkcjonowania grupy (np. przewodnik idzie pierwszy, pierwsi    czekają na ostatnich….

1. To, co w grupie jest niewidzialne:

• potrzeby ( szczególnie te „zindywidualizowane”, o których nie wiemy),
• oczekiwania,
• nastroje,
• motywacje,
• problemy grupowe,
• zarozumiałości, przygnębienia,
• iluzje i sny uczestników,
• zazdrości, rywalizacje,
• miłostki,
• alkohol,
• konflikty,
• ..

Bardzo ważnym elementem grupy są role, jakie podejmują poszczególni uczestnicy.

Różnice indywidualne między ludźmi powodują, że dana rola jest dostępna (zaistnieje wyraźnie w danej grupie) lub nie.

Role są nieodłącznym elementem struktury grupy. Mogą być  formalne, nieformalne, jawne, ukryte, uświadomione, nieuświadomione.

Każdy uczestnik wnosi tutaj swoją osobowość i to, czym zajmuje się na co dzień.

Role będą tym wyraźniejsze, im bardziej uczestnicy napotkają na lepsze warunki wykreowania i ujawniania siebie…

Etapy, przez które przechodzi grupa turystyczna

Grupa trekkingową – turystyczną tworzą najczęściej osoby, które wcześniej się nie znały. Nawet, jeżeli jest to grupa znajomych, to najczęściej osoby te znają się z innych, niż turystyczne realiów.

W funkcjonowaniu grupy można wydzielić kilka etapów:

1. Poznawanie siebie – uczestnicy są bardziej lub mniej otwarci na siebie, orientują się z kim są i czego mogą się po sobie spodziewać, mniej lub bardziej świadomie oceniają siebie wzajemnie, uznają za atrakcyjnych lub nie.
2. Integracja – uczestnicy zaczynają współdziałać ze sobą, bawią się razem, kształtują zasady bycia razem, łączą się w całość, zdolną do osiągania wspólnych celów
3. Realizacja celów – uczestnicy wspierają się i współdziałają, aby osiągnąć cel
4. Kończenie – rozliczanie – uczestnicy poddają ocenie, to, co ich spotkało w poprzednich dniach, szacują zyski lub straty (emocjonalne, zdrowotne, finansowe, społeczne….)
5. Rozwiązanie się grupy – rozstanie się w określonej atmosferze, często z określonymi planami na przyszłość

Lider grupy

Lider to ktoś odpowiedzialny za grupę i za podejmowanie decyzji i skutki tych decyzji, tzn  zapewnienie bezpieczeństwa, zadowolenie, osiągnięcie celów.

Lider to przywódca grupy, ktoś, kto tą grupę prowadzi i kieruje nią (pilot, przewodnik).

Grupa z reguły potrzebuje lidera. Brak lidera lub jego niewyrazistość spowoduje wyłonienie się z grupy  lidera samozwańczego

Dlatego rolę Lidera należy określić bardzo wyraźnie i bardzo jasno, tak, aby nie było wątpliwości.

Cechy dobrego lidera:

–dobry lider jest bezstronny,

-uważny na siebie (czego doświadczasz, będąc w tej grupie),

-uważny na grupę (grupa ma swoje potrzeby grupy, każda grupa ma swoje miejsce, tempo, czas…).

Lider w grupie turystycznej,  górskiej to:

• strażnik bezpieczeństwa (sprawdzanie wyposażenia, ocena wydolności…),
• planista ( grupa musi znaleźć się w odpowiednim czasie we właściwym miejscu),
• ekspert (musisz być doświadczony w tym, co robisz)
• nauczyciel (np. przy podchodzeniu po łańcuchach, przy schodzeniu po zmrożonym śniegu..)
• opiekun (pomaganie ludziom),
• inicjator
• arbiter – gdy pojawia się różnica zdań (każdy lider ma wpływ na grupę),
• strażnik przyrody.

Dobry lider musi pozwolić zaistnieć osobom, których nie lubi oraz pozwolić na wyrażenie myśli, których nie chciałby usłyszeć.

Nie ma reguł, jak stać się dobrym liderem. Każdy lider wypracowuje swój własny styl.

Warunki udanej grupy

1. Wyrazisty, dobry lider
2. Jasno określony cel i warunki realizacji celu
3. Uważność lidera na grupę
4. Realizacja celów grupy a nie celów lidera
5. Jasność i czytelność komunikatów
6. Dostęp do informacji
7. Szacunek dla wszystkich członków grupy
8. Świadomość dynamiki grupy
9. Równe traktowanie uczestników grupy
10. Umiejętne gospodarowanie czasem